Trên bàn mình có một cuốn sổ bìa nhựa xanh, mỗi trang là một ngày, chia hai cột: “việc định làm” và “việc thật sự làm”. Cột thứ hai lúc nào cũng dài hơn. Hôm nay mình mở lại trang thứ Năm tuần trước, vì có bạn sinh viên năm ba nhắn hỏi chuyên viên pháp chế làm gì cả ngày, và mình nghĩ kể nguyên một ngày sẽ dễ hình dung hơn là liệt kê đầu việc.
Công ty mình làm bao bì nhựa, có hai xưởng, vài trăm công nhân, khách hàng chủ yếu là các hãng thực phẩm. Phòng pháp chế có hai người. Đọc tiếp thì bạn sẽ hiểu vì sao hai người là hơi ít.
Buổi sáng (việc giấy là chính)
7 giờ 50, hộp thư
Mình vào sớm mười phút để đọc email trước khi điện thoại bắt đầu reo. Sáng thứ Năm đó có mười bốn email chưa đọc. Ba cái là bản nháp hợp đồng phòng mua hàng gửi lên, một cái là thông báo của khu công nghiệp về lịch kiểm tra phòng cháy, hai cái là nhân sự hỏi về mẫu quyết định điều chuyển. Còn lại là cc cho biết, đọc lướt.
Mình xếp thứ tự theo hạn chót chứ không theo người gửi. Nghe thì hiển nhiên, nhưng năm đầu đi làm mình hay làm cái của sếp to trước, rồi lỡ hạn một hợp đồng của phòng mua hàng mà nhà cung cấp chỉ giữ giá đến trưa.
8 giờ 30, hợp đồng mua hạt nhựa
Bản nháp do nhà cung cấp soạn, mười hai trang tiếng Anh. Mình đọc theo một thứ tự đã thành thói quen: điều khoản thanh toán, điều khoản giao hàng và rủi ro, phạt vi phạm, bất khả kháng, luật áp dụng và nơi giải quyết tranh chấp. Phần mô tả hàng hóa thì gửi lại cho kỹ sư chất lượng soát thông số, vì mình không phân biệt được hai mã hạt nhựa chỉ khác nhau chỉ số chảy.
Lần này có hai chỗ. Điều khoản giao hàng ghi rủi ro chuyển sang bên mua “khi hàng rời kho người bán”, trong khi phòng mua hàng hiểu là giao tận xưởng. Và phạt chậm giao hàng có trần rất thấp, gần như không đáng kể so với thiệt hại nếu dây chuyền phải dừng. Mình ghi chú bằng track changes, viết thêm một đoạn giải thích bằng tiếng Việt cho trưởng phòng mua hàng, vì anh ấy sẽ là người đi đàm phán chứ không phải mình.
10 giờ, câu hỏi ngoài hành lang
Một chị tổ phó chuyền thổi màng chặn mình ở cầu thang, hỏi con gái chị mới đi làm ở chỗ khác, ký hợp đồng thử việc ba tháng cho vị trí công nhân thì có đúng không. Mình trả lời nhanh là với công việc không cần trình độ chuyên môn thì thời gian thử việc ngắn hơn nhiều, rồi hẹn chị trưa ghé phòng, mình chỉ cho chỗ đọc trong bộ luật. Những câu kiểu này không có trong mô tả công việc nhưng ngày nào cũng có vài lần. Mình không từ chối, vì người trong công ty tin phòng pháp chế thì sau này có chuyện họ cũng nói với mình sớm hơn.
Buổi chiều (việc người)
13 giờ 30, họp xử lý kỷ luật
Đây là phần mình thấy nặng nhất trong ngày. Một công nhân vận hành bị lập biên bản vì tháo che chắn an toàn của máy cắt để chạy cho nhanh. Quản đốc muốn sa thải. Mình đọc lại nội quy lao động đã đăng ký, thấy hành vi này được xếp vào mức kéo dài thời hạn nâng lương chứ không phải mức sa thải. Không thể áp mức nặng hơn cái nội quy ghi.
Buổi họp có đại diện công đoàn cơ sở, người lao động, quản đốc và mình làm thư ký pháp lý. Mình kiểm từng bước: đã gửi thông báo họp trước chưa, người lao động có mặt không, có được trình bày không, biên bản ghi đủ ý kiến các bên không. Quản đốc không vui. Mình hiểu, vì tháo che chắn máy cắt là chuyện có thể mất tay. Nhưng nội quy viết sao thì xử vậy, còn nếu thấy mức đó nhẹ thì sửa nội quy cho lần sau.
Người ngoài hay nghĩ pháp chế là người nói “không”. Thật ra phần lớn thời gian mình nói “được, nhưng làm theo thứ tự này”.
Sau cuộc họp đó, mình ghi vào sổ một việc cho tuần sau: đề xuất rà lại nội quy phần an toàn máy móc. Những việc như thế này mới là phần cốt lõi của công việc pháp chế trong nhà máy, chứ không phải các vụ kiện lớn như người ta tưởng.
15 giờ, đoàn kiểm tra hẹn lịch
Khu công nghiệp báo đầu tháng sau có đoàn liên ngành kiểm tra phòng cháy và an toàn lao động. Mình không phải người làm an toàn, nhưng mình gom hồ sơ pháp lý: giấy phép, biên bản huấn luyện an toàn của từng nhóm đối tượng, sổ theo dõi thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt, hợp đồng với đơn vị kiểm định. Mình lập một bảng tính, mỗi dòng một loại giấy tờ, cột hạn hiệu lực tô màu nếu sắp hết. Phần việc này chán, nhưng thiếu một tờ là cả đoàn ngồi chờ, và người bị hỏi đầu tiên thường là pháp chế.
16 giờ 20, nhân sự hỏi về điều chuyển
Bộ phận nhân sự muốn chuyển ba công nhân từ xưởng một sang xưởng hai vì đơn hàng dồn. Câu hỏi là có cần ký lại hợp đồng không. Mình xem địa điểm làm việc ghi trong hợp đồng của họ: ghi chung “tại các xưởng của công ty” thì đơn giản, ghi cụ thể địa chỉ xưởng một thì cần thỏa thuận và làm phụ lục. Ba người này rơi vào trường hợp thứ hai. Mình soạn mẫu phụ lục, dặn nhân sự gặp từng người giải thích, không phát giấy rồi bảo ký.
Những việc không ai kể khi tuyển
Nếu đọc mô tả công việc của chuyên viên pháp chế (legal executive hoặc legal officer) trên các tin tuyển dụng, bạn sẽ thấy các gạch đầu dòng quen thuộc: soạn thảo, rà soát hợp đồng, tư vấn pháp lý nội bộ, cập nhật văn bản mới. Đúng hết. Nhưng thiếu mấy thứ chiếm khá nhiều thời gian.
Thứ nhất là quản lý con dấu và hồ sơ gốc. Ở nhiều công ty vừa, pháp chế giữ sổ theo dõi hợp đồng đã ký, bản gốc nằm ở đâu, ai mượn. Thứ hai là dịch, cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng: dịch hợp đồng song ngữ, và dịch luật thành ngôn ngữ của xưởng. Thứ ba là ngồi trong các cuộc họp mà mình không chủ trì, chỉ để khi ai đó định hứa với khách một điều khoản kỳ lạ thì có người lên tiếng.
Một ngày như thứ Năm đó, mình làm việc với ít nhất sáu bộ phận: mua hàng, chất lượng, sản xuất, công đoàn, an toàn, nhân sự. Kỹ năng đọc luật chỉ là một phần. Phần còn lại là chịu khó hỏi người làm thật, và kiên nhẫn giải thích lại lần thứ ba.
Cuối ngày
Sáu giờ kém, mình gửi bản hợp đồng hạt nhựa đã ghi chú cho trưởng phòng mua hàng, kèm ba dòng tóm tắt điều cần đàm phán lại. Chị tổ phó không ghé phòng buổi trưa như hẹn, nên mình in trang bộ luật có điều khoản về thời gian thử việc, kẹp vào sổ, mai đưa. Cột “việc thật sự làm” hôm đó có mười một dòng. Cột “việc định làm” có năm, và hai việc trong đó chuyển sang thứ Sáu.
Nếu bạn đang học luật và thích kiểu ngày như vậy, nhiều việc nhỏ, nhiều người, ít kịch tính, thì có lẽ bạn hợp với pháp chế doanh nghiệp. Còn nếu đọc xong thấy ngộp, cũng không sao, nghề luật còn nhiều ngả khác.
Thu Trang, chép lại từ cuốn sổ xanh vào tối Chủ nhật.